Kwota wydatku ujmowana w KPiR nie zawsze odpowiada ani cenie netto, ani brutto z faktury. Jej ustalenie wymaga oddzielenia VAT, który można odliczyć, od podatku prawnie nieodliczalnego — przy czym samo niewykorzystanie przysługującego odliczenia nie przesądza o zwiększeniu kosztu. Osobnej oceny wymaga także to, czy wydatek spełnia warunki PIT i nie podlega innym ograniczeniom.
Pełne i częściowe prawo do odliczenia VAT oraz jego brak
Zakres odliczenia VAT ustala się dla konkretnego zakupu, biorąc pod uwagę jego przeznaczenie i reguły VAT, które mają do niego zastosowanie. Wynikiem może być pełne odliczenie, odliczenie tylko części podatku albo brak prawa do odliczenia.
Czynny status VAT sam w sobie nie przesądza o pełnym odliczeniu.
Nieodliczony VAT a koszt PIT: kiedy można go uwzględnić?
Prawnie nieodliczalny VAT może zwiększyć kwotę wydatku rozpatrywaną jako koszt PIT, ale tylko wtedy, gdy sam wydatek spełnia warunki zaliczenia do kosztów podatkowych. Brak prawa do odliczenia nie przesądza więc, że cała kwota brutto staje się kosztem.
Inaczej jest, gdy odliczenie przysługiwało, lecz podatnik z niego nie skorzystał: takie pominięcie nie uzasadnia automatycznego doliczenia VAT do kosztu. Nie uzasadnia go również sam fakt, że odliczenie nastąpi później — kwoty brutto nie ujmuje się tymczasowo w koszcie tylko z powodu późniejszego terminu rozliczenia.
Przy częściowym odliczeniu proporcja VAT nie wyznacza automatycznie proporcji kosztu PIT. O tym, jaka część wartości wydatku może być kosztem, rozstrzyga odrębna ocena na gruncie PIT.
Ograniczenia kosztu niezależne od rozliczenia VAT
Najpierw trzeba ustalić, jaka część wydatku służy działalności. Część prywatna nie staje się kosztem tylko dlatego, że VAT nie podlega odliczeniu. Ponadto wydatek może podlegać niezależnym wyłączeniom lub limitom PIT, które ograniczają albo wykluczają jego ujęcie mimo nieodliczalnego podatku.
Znaczenie ma też sposób zakwalifikowania nabycia. Jeśli prawnie nieodliczalny VAT powiększa wartość początkową składnika majątku, rozlicza się go w ramach tej wartości, a nie jako osobny koszt bieżący. Nie należy ujmować tej samej kwoty ponownie; dalszy sposób rozliczenia zależy od kwalifikacji majątku i właściwych przepisów.
Zakupy na fakturze bez VAT, w procedurze marży i z zagranicznym podatkiem
Brak zwykłej kwoty VAT na dokumencie nie oznacza, że można ją samodzielnie obliczyć albo że cała cena automatycznie staje się kosztem PIT. Najpierw trzeba ustalić, z jakiego powodu podatku nie wykazano lub dlaczego nie można go wyodrębnić.
- Sprzedaż zwolniona z VAT — jeśli zwolnienie zastosowano prawidłowo, nie wylicza się fikcyjnego podatku przez podzielenie ceny przez stawkę. Dokument nie daje podstaw do odliczenia kwoty, której na nim nie wykazano.
- Procedura marży — z faktury w tej procedurze nabywca nie wyodrębnia zwykłego VAT z całej ceny zakupu do odliczenia. Sama wysokość ceny nie pozwala ustalić, jaka jej część miałaby stanowić taki podatek.
- Dokument zagraniczny — trzeba ustalić kraj i rodzaj podatku, prawidłowość jego naliczenia, charakter transakcji oraz to, czy podatek można odzyskać. Zagraniczny podatek nie staje się automatycznie kosztem PIT tylko dlatego, że nie podlega odliczeniu w polskim rozliczeniu VAT.
Faktura zagraniczna bez wykazanego VAT może dotyczyć importu usług, przy którym VAT rozlicza nabywca. Dlatego przed ustaleniem kwoty wydatku ujmowanej w KPiR trzeba rozpoznać transakcję, a nie traktować każdy dokument bez VAT tak samo. Jeśli podatek zagraniczny zostanie później odzyskany, należy sprawdzić, jaki skutek ma to dla wcześniejszego ujęcia wydatku.
Jak uzgodnić kwotę wydatku i uniknąć podwójnego ujęcia VAT?
Kwotę kosztu w KPiR uzasadnia uzgodnienie dokumentu z przeznaczeniem zakupu, prawem do odliczenia VAT i sposobem ujęcia wydatku w PIT. Sama kwota przelewu nie przesądza o wysokości kosztu. Pomocne jest zestawienie, które pozwala prześledzić te elementy i sprawdzić, czy ta sama część podatku nie została uwzględniona dwa razy.
- Dokument i transakcja — zapisz, czego dotyczył zakup i jakie kwoty wynikają z dokumentu; uzgodnienie musi odnosić się do rzeczywistego zdarzenia.
- Przeznaczenie wydatku — odnotuj jego związek z działalnością oraz część prywatną lub inną wyłączoną z rozliczenia.
- Rozliczenie VAT — zestaw kwotę VAT z dokumentu z częścią odliczoną i częścią, która może być uwzględniona w koszcie, jeśli spełnia warunki PIT.
- Sposób ujęcia w PIT — uwzględnij niezależne ograniczenia kosztu; przy zakupie majątku sprawdź jego wartość początkową, zamiast zakładać, że cały wydatek stanowi koszt bieżący.
- Późniejsze korekty — odnotuj, czy zmiana rozliczenia wpływa na wcześniej przyjętą kwotę kosztu lub VAT.
Końcowe uzgodnienie polega na porównaniu kwoty wpisanej jako koszt z VAT odliczonym od tej samej transakcji. Jeżeli część VAT została już odliczona, nie może ponownie zwiększać kosztu.